Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej

Dużo słyszy się o odpowiedzialności członków zarządu w spółkach z o.o., jednak mniej o odpowiedzialności w spółkach akcyjnych. Obie spółki są spółkami kapitałowymi i można pomyśleć, że odpowiedzialność zarządu jest taka sama. A to błąd! Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej jest… węższa od odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o.

Z tego powodu, spółka akcyjna jest często postrzegana jako forma prowadzenia biznesu zapewniająca szeroką ochronę osobistą osób nią zarządzających. Warto jednak wiedzieć, że członkowie zarządu spółki akcyjnej ponoszą wielopoziomową odpowiedzialność – cywilną, organizacyjną, a w określonych przypadkach także karną i publicznoprawną.

Dzisiaj wyjaśnię przede wszystkim kiedy członek zarządu spółki akcyjnej ponosi odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki i na jakiej podstawie.

O tym jaka jest rola zarządu w spółce akcyjnej dowiesz się z mojego wcześniejszego artykułu.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej wobec wierzycieli spółki

Zacznijmy od najważniejszego, czyli od odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej wobec wierzycieli spółki.

Jak już wcześniej napisałem, w przeciwieństwie do spółki z o.o., w spółce akcyjnej nie funkcjonuje art. 299 k.s.h. Nie oznacza to jednak, że członkowie zarządu spółek akcyjnych są całkowicie zwolnieni z ryzyka wobec wierzycieli.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej może powstać m.in.:

• • • • na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.), w przypadku czynów niedozwolonych,

      • w razie świadomego doprowadzenia do niewypłacalności lub pogłębiania zadłużenia,

      • w związku z naruszeniem obowiązków wynikających z prawa upadłościowego (np. nieterminowe złożenie wniosku o upadłość).

Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej na zasadach ogólnych

Z art. 415 k.c. wynika klasyczna zasada kto z własnej winy wyrządził szkodę, ten powinien ją naprawić. W praktyce oznacza to, że wierzyciel spółki może, w określonych sytuacjach, dochodzić odszkodowania bezpośrednio od członka zarządu.

Jeżeli wierzyciel będzie chciał dochodzić odszkodowania od członka zarządu, będzie musiał wykazać kilka elementów jednocześnie:

• • • • fakt, że poniósł szkodę,
      • wysokość szkody oraz
      • związek przyczynowo skutkowy pomiędzy szkodą a zawinionym działania (lub zaniechania) członka zarządu.

Sama szkoda i jej wysokość zwykle nie są problemem dowodowym. Znacznie trudniej jest natomiast wykazać winę.

Warto podkreślić, że sam fakt podpisania umowy lub zaciągnięcia zobowiązania w imieniu spółki nie oznacza jeszcze odpowiedzialności członka zarządu. Członek zarządu nie odpowiada za każde niepowodzenie biznesowe spółki ani za to, że kontrakt okazał się nieopłacalny.

A więc kiedy może pojawić się odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c.?

Dopiero wtedy, gdy zarząd działał w sposób wyraźnie sprzeczny z zasadami należytej staranności. Może to być sytuacja, kiedy ignorował oczywiste ryzyka lub podejmował decyzje na szkodę wierzycieli albo zaniechał podstawowych obowiązków mimo wiedzy o złej sytuacji finansowej spółki.

Ryzyko gospodarcze samo w sobie nie jest jeszcze winą!

Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości

Członek zarządu może ponosić odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w odpowiednim terminie, chyba że nie ponosi za to winy.

Jeżeli wierzyciel chciałby skorzystać z regulacji prawa upadłościowego (art. 21 ust. 3 ustawy), to musi udowodnić, że w wyniku zaniechania zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zmniejszył się majątek masy upadłości i wskutek tego w podziale funduszów masy nie otrzymał nic albo otrzymał mniej, niż miałby otrzymać, gdyby wniosek był zgłoszony we właściwym czasie.

Szkoda w tym przypadku polega na tym, że wskutek niezgłoszenia albo spóźnionego zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel został pozbawiony zaspokojenia albo zaspokojony został w mniejszym stopniu, niż gdyby wniosek złożono w odpowiednim czasie.

Ale uwaga!

W tym przypadku istnieje domniemanie winy członka zarządu. Oznacza to, że wierzyciel nie musi wykazywać winy zarządu. Ciężar dowodu spoczywa na członkach zarządu. To członek zarządu musi udowodnić, że nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku w terminie, np. z powodu braku obiektywnej wiedzy o niewypłacalności spółki lub istnienia realnych podstaw do przyjęcia, że sytuacja finansowa spółki ulegnie poprawie.

Odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne

W określonych przypadkach członek zarządu może ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki.

Odpowiedzialność członka zarządu jest solidarna ze spółką. Oznacza to, że w przypadku kiedy egzekucja ze spółki okaże się bezskuteczna, to będzie można ją skierować do członka zarządu. Gdyby okazało się, że jest kilku członków zarządu, to wierzyciel będzie mógł wybrać sobie członka zarządu, do którego skieruje egzekucję (oczywiście, może do wszystkich jak chce).

Co więcej, członek zarządu ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem.

Czy członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności?

Tak, ale musi wykazać, że:

• • • • we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, albo
      • niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.

Ewentualnie, może wskazać mienie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Za jakie zaległości podatkowe odpowiada członek zarządu spółki akcyjnej?

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

Istotne jest sformułowanie „pełnienie obowiązków”, które trzeba rozumieć jako faktyczne pełnienie obowiązków, a nie tylko figurowanie w zarządzie (np. jako tzw. słup).

Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej – najczęstsze pytania

Czy członek zarządu spółki akcyjnej odpowiada za długi spółki tak samo jak w spółce z o.o.?

Nie, w spółce akcyjnej nie ma odpowiednika art. 299 k.s.h., który wprost przewiduje odpowiedzialność zarządu sp. z o.o. za jej zobowiązania. Odpowiedzialność zarządu w spółce akcyjnej jest węższa i opiera się na innych podstawach, m.in. na zasadach ogólnych lub przepisach prawa upadłościowego.

Kiedy powstaje odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o upadłość?

Taka odpowiedzialność może powstać, gdy zarząd nie złożyć wniosku w określonym terminie, mimo że spółka była niewypłacalna. W tym przypadku działa domniemanie winy członka zarządu, które członek zarządu musi obalić.

Czy członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem?

Tak, odpowiedzialność ma charakter osobisty i obejmuje cały osobisty majątek członka zarządu. Istotne jest, aby członek zarządu wiedział kiedy zareagować na pogarszającą się sytuację spółki i np. złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Czy podpisanie umowy jest podstawą do pociągnięcia do odpowiedzialności członka zarządu?

Nie, wierzyciel nie może opierać się jedynie na tym, że konkretny członek zarządu podpisał z nim umowę. Musi jeszcze wykazać, że działanie członka zarządu było zawinione, że zarząd ignorował występujące ryzyka.

W czym mogę pomóc?

Masz pytania w sprawie zakładania spółki lub przekształcenia? Zapraszam Cię do kontaktu. Poniżej znajdziesz formularz kontaktowy i moje dane.

Marcin Kozłowski
radca prawny

***

Wkłady w spółce akcyjnej

Decydując się na założenie spółki akcyjnej, musisz być świadom, że jej kapitał zakładowy wynosi 100 000 zł. Oczywiście, nie od razu trzeba wpłacać tak dużo pieniędzy. Możesz też nic nie wpłacać, ale za to będziesz musiał dać coś innego np. nieruchomość lub wierzytelność. Będzie to Twój wkład. Wkłady w spółce akcyjnej mogą być pieniężne lub niepieniężne.

To co może być wkładem pieniężnym jest raczej oczywiste – pieniądze. Gorzej jeżeli chodzi o wkłady niepieniężne.

Musisz również wiedzieć, że wkłady w spółce akcyjnej są wpłacane na kapitał zakładowy spółki akcyjnej.[Czytaj dalej]